De oogstwagen
Voor het vervoer van goederen en personen in de landbouw gebruikte men in het verleden wagens hoofdzakelijk gemaakt van hout en waar nodig verstevigt met ijzer die door trekdieren werden voort bewogen. Deze wagens (oogstwagens) waren constructief zo sterk gebouwd dat deze zwaar beladen en voort getrokken over vaak onbegaanbaar terrein wel een mensenleven mee gingen.
Een nieuwe kunstvorm
Over het algemeen waren deze wagens zonder opsmuk en sober van uitvoering. Daar kwam rond de 17e- 18e eeuw verandering in. Toen ging men op de wagens eenvoudige versieringen aanbrengen met gebruik van een guts of met een haalmes wat uiteindelijk leidde (vooral in de rivierengebieden, tussen Nijmegen en Rotterdam) tot de meest kunstige en bijzondere wagens ooit gemaakt.
De versieringen aan die wagens waren vaak streek gebonden. De wagenmakers hadden zo hun eigen manier en voorkeur voor versiering maar hielden ook vast aan de traditionele motieven en kleuren zodat men in die tijd in veel gevallen kon zien in welke streek en door wie de wagen gebouwd was. Niet alleen de wagenmaker maar ook de klant had inbreng in de versieringen op zijn wagen. Zo ontstond er in die jaren een bonte verzameling van rijdende kunstobjecten.
Einde van een ambacht
Deze bijzondere boerenwagens werden tot in begin 1900 gebouwd waarna de boeren steeds meer over gingen op moderner wagens met luchtbanden en werd geleidelijk aan het paard vervangen door de tractor. De landbouwmechanisatie betekende het einde van een bijzonder ambacht.
Het achterkrat
Het einde van een ambacht? Misschien niet.
Toon Wortel probeert de kunst van het wagenmaken in leven te houden door de oogstwagens opnieuw te bouwen. Daarvoor moet het wiel vaak letterlijk opnieuw worden uitgevonden. De kennis van de wagenmakers is voor een deel verloren gegaan.
Door oude wagens en onderdelen nauwkeurig te bestuderen en door zelf nieuwe technieken en gereedschappen te ontwikkelen, heeft Toon de kunst in zijn vingers gekregen.
Die nieuw hervonden kennis blijft goed bewaard: in zijn boek De kunst van het wagenmaken beschrijft Toon tot in detail de bouw van een wagen.
Deze website is daarop een aanvulling. Met foto's uit Toons werkplaats kijken wij mee hoe er onder zijn handen een nieuwe oogstwagen ontstaat. Een bijzonder exemplaar: de wagen wordt gebouwd op een schaal van 2:3.